Rodzaje pytań

Autor: | Opublikowane w Nauka Brak komentarzy | Tagi:

Praktyczna logika rozróżnia zwykle dwa rodzaje pytań. Podług definicji, którą podaliśmy poprzednio, że pytanie jest zawezwaniem do wypowiedzenia sądu, może być pytanie zawezwaniem do wydania sądu decydującego, czyli pytaniem decydującym, albo zawezwaniem do uzupełnienia sądu, czyli pytaniem uzupełniającym. Pytanie uzupełniające powstaje przez to, że jedną z części sądu czyli zdania robimy przedmiotem pytania np. ze zdania: „ptak buduje gniazdo” mogą powstać trzy pytania uzupełniające, w których się pytamy o podmiot, orzeczenie i przedmiot. Przy pytaniu decydującym może się rozchodzić o oznaczenie jakości w już podanym sądzie przez odpowiedź tak albo nie. Pytanie takie nazywa się jakościowym np. „czy widzisz ptaka?” Albo przez wybór sąd rozłączny, wiszący, zamienia się na kategoryczny np. „czy Królestwo Polskie czy Galicja jest większym krajem?” Tego rodzaju pytania nazywają się rozłączne. Tak więc otrzymalibyśmy trzy rodzaje pytań tj. jakościowe, rozłączne, uzupełniające. Ale podział ten uwzględnia raczej pytania zwyczajne, niż dydaktyczne. Widzieliśmy poprzednio, że pytań jakościowych w nauczaniu prawie wcale się nie używa, ponieważ zawierają w sobie bardzo mało kształcącego materiału i nie podniecają samodzielnego myślenia. Tak samo stosunkowo rzadko się używa uzupełniających i rozłącznych, ponieważ służą tylko do wywołania pobocznej strony wiedzy. Pytania uzupełniające są na miejscu przy poprawieniu błędnego szczegółu w odpowiedzi np. jeżeli uczeń odpowie przez pomyłkę, że Hasdrubal przeszedł przez Alpy, wypadnie poprawić odpowiedź przez zapytanie: „kto to przeszedł przez Alpy?“

Z tych powodów przy rozpamiętywaniu pytań dydaktycznych lepiej powyższy podział zostawić zupełnie na uboczu i z uwzględnieniem trzech metod dydaktycznych przypatrzeć się, jakie pytania dydaktyka wyrobiła w obrębie nauki objaśniającej, przedstawiającej i wywodzącej. 1) Przy nauce objaśniającej musi nauczyciel wiedzę uczniów przede wszystkim rozłożyć, aby ją mogli zgłębić i na niej dalej budować. Temu odpowiada pytanie rozkładające. 2) W nauce przedstawiającej właściwą formą nauki jest wykład w związku, któremu towarzyszy częstokroć pokazywanie, ale, zanim nauczyciel wykład rozpocznie, musi przygotować dotychczasową wiedzę uczniów. Dzieje się to przez pytania rozkładające albo powtarzające. Jeżeli podawanie nowej wiedzy odbywa się przez pokazywanie, któremu towarzyszy dialog, pytania nauczyciela są także rozkładające. 3) W nauce wywodzącej nauczyciel na mocy zyskanej wiedzy wywołuje nową przez pytania rozkładające albo rozwijające. Ostatnie odpowiadają często pytaniom uzupełniającym z przytoczonego co dopiero logicznego podziału.

Tak więc otrzymaliśmy trzy rodzaje pytań, z których najogólniejsze zastosowanie ma pytanie rozkładające. To tak ogólne zastosowanie pytań rozkładających, których używa się w trzech rodzajach nauki, jest rzeczą zupełnie naturalną, bo bez rozłożenia niema zrozumienia i opanowania wiedzy. Te trzy rodzaje pytań w nauce tak ściśle ze sobą się łączą, że przechodzenie od jednego do drugiego dzieje się prawie bezwiednie. Wśród pytań rozkładających okazuje się nieraz potrzeba użycia pytań powtarzających i rozwijających i odwrotnie.

Poza obrębem trzech metod nauczania rozróżniać możemy jeszcze dwa rodzaje pytań, które wyrobiły się pod wpływem praktycznej potrzeby, zwłaszcza w nauczaniu zbiorowym. Nauczyciel musi wiedzieć, na czym może budować tj., jaką wiedzę młodzież przyniosła ze sobą, albo czy i jak pojęła dotychczasową naukę. Dowiaduje się o tym przez pytania informacyjne. Pytania informacyjne w czasie przebiegu nauki równają się pytaniom powtarzającym, bo powtórzenie informuje nauczyciela o stanie wiedzy uczniów. Wreszcie połączone z wykształceniem uprawnienia powodują, zwłaszcza w publicznym kształceniu zbiorowym, promocje, klasyfikacje i egzaminy, a te wyrobiły jeszcze jeden rodzaj pytań tj. pytania egzaminacyjne. Przypatrzmy się teraz bliżej tym pięciu rodzajom pytań dydaktycznych.